Was neu ist
Deze pagina noemt wat er sinds de laatste grote herziening is bijgekomen. Oudere vermeldingen staan hier niet meer — wat langer dan een jaar geleden is, is ofwel vanzelfsprekend geworden ofwel achterhaald.
De derde versie
hegel.net is opnieuw gebouwd. Van buitenaf valt eerst op dat de pagina’s sneller laden en op de mobiele telefoon bruikbaar zijn; het wezenlijke ligt daaronder.
Twee commentaren op Hegels hoofdwerken
Een doorlopend commentaar op de Logica in achttien hoofdstukken en een op de Rechtsfilosofie in negen delen. Zij volgen de gang van de zaak, niet de paragraaftelling, en laten zich in één keer lezen of om na te slaan gebruiken.
Een woordenlijst met begrippen
268 items leggen uit wat Hegel onder Aufhebung, Maß of Wesen verstaat — en waar het begrip in zijn werken staat. In de tekst van de commentaren is elk begrip bij de eerste vermelding gelinkt, herkenbaar aan een hoger geplaatste G.
Waar een begrip aan een plaats in het systeem beantwoordt, staat de uitleg ook onder de driehoek zelf.
De geschiedenis van de Hegel-receptie
257 artikelen van Hegels dood tot heden: hoe zijn school het erfgoed beheerde en daaraan uiteenviel, hoe Marx, Kierkegaard en de analytische filosofie het systeem bestreden, hoe zijn aanspraak na 1945 weer werd opgenomen. Een voorproefje op een driedelige uiteenzetting.
Naar het overzicht.
Pagina’s over de mensen rond Hegel
De personenpagina noemt hen allen met levensdata, hun positie ten opzichte van Hegel en hun plaats in het systeem — te filteren op rol: bronnen, tijdgenoten, leerlingen, onderwerp van zijn behandeling en de auteurs van deze pagina’s. Waar een naam in de tekst voorkomt, leidt hij bij de eerste vermelding daarheen.
Thema’s dwars op het systeem
De boom ordent naar het begrip, de werken naar hun gang. Dwars daarop staan de thema’s: wie rond 1800 in Jena was, wie tot de Spinozismusstrijd behoorde, welke essays over de praktijk gaan. Een persoon of een essay kan onder meerdere thema’s staan — dat kan een boom niet.
Veelgestelde vragen
De FAQ is uitgebreid en in zeven delen ingedeeld, die op elkaar volgen en doorbladerbaar zijn:
- Hoe begin ik? — uitgaven, volgorde, waarvan wordt afgeraden
- De logica — dialectiek, opheffing, tegenspraak
- De natuur — natuurwetenschap, evolutie, de planeetbanen
- De geest — vrijheid, staat, kunst en religie
- Het systeem — de drie cirkels, geslotenheid
- Politiek en verwijten — Pruisen, totalitarisme, Afrika
- De invloed — Marx, existentiefilosofie, heden
Elk antwoord noemt de plaats bij Hegel en, waar aanwezig, het uitvoerige artikel.
Kruisverwijzingen tussen de artikelen
Bijna driehonderd verwijzingen verbinden artikelen die uit elkaar liggen en bij elkaar horen. Zij dragen een teken voor hoe ze samenhangen — of het ene op het andere inwerkt, of beide hetzelfde behandelen, of ze elkaar tegenspreken. Het overzicht van de tekens verklaart ze.
Even belangrijk: de driehoeken zelf dragen nu een teken voor hoe ze gegliederd zijn. Niet elke drieslag bij Hegel is dezelfde — sommige volgen de begripsontvouwing, sommige een tijdsvolgorde, sommige ordenen naar wereldstreken. Dat was tot dusver alleen toegankelijk voor wie het aan de namen aflas. De tekens maken het zichtbaar, en de ordeningswijzen verklaren wat elk betekent.
In alle talen hetzelfde menu
Vroeger had elke taalversie haar eigen menu. De Duitse versie had de meeste items, de Engelse de op één na meeste — maar niet dezelfde: wat hier stond, ontbrak daar en omgekeerd. De overige talen hadden slechts een kleine selectie daarvan.
Nu hebben alle in wezen dezelfde items. Uitzonderingen zijn er alleen waar de zaak zelf taalgebonden is: de luisterboeken zijn Duits, het spel bestaat niet in het Nederlands.
De reden is meer dan liefde voor orde. Wie een pagina in zijn taal leest en een menu-item mist, weet niet of de zaak niet bestaat of dat alleen de vertaling ontbreekt. Beide zijn een mededeling — maar alleen de tweede is waar, en dat was tot dusver niet te herkennen.
Een becommentarieerde bibliografie over de Logica
Nieuw is een bibliografie, die niet opsomt, maar beoordeelt: wat een boek behandelt, waar zijn kracht ligt, voor wie het geschikt is en waarvan wordt afgeraden. Zij omvat de commentaren op de Logica van Erdmann tot Stekeler-Weithofer, de Angelsaksische literatuur en de inleidingen.
Uit haar zijn de aanbevelingen in de FAQ getrokken — wie het vandaag loont te lezen en waarom.
Bij vergelijking met ons begrippensysteem blijkt dat de bibliografie ruimer is dan de driehoeken: Houlgate, Winfield, Maybee en Iber zijn daarin besproken, maar hebben in het systeem nog geen plaats. Dat is werk dat nog moet gebeuren.
Uitbreidingen in het systeem zelf
De geschiedenis van het Duitse idealisme is gepreciseerd en uitgebreid, volgens de indeling van Johann Eduard Erdmann — een leerling die Hegels ordening kende en probeerde deze voor de tijd na hem voort te zetten.
De tijd na Hegel is nieuw: Kai Froeb heeft, samen met Claude, geprobeerd deze vanuit de geschiedenis van de Hegel-receptie te ordenen. Dit is een poging en niet meer — op veel plaatsen nog grof, op sommige zeker onjuist. Zij zal verder verbeterd en aangevuld worden, en suggesties en correcties zijn nadrukkelijk welkom. In de natuurfilosofie zijn de aanvullingen van 2020 volledig herzien, gecorrigeerd en uitgebreid:
- Zon, licht en sterren
- De chemische stoffen
- Het geïsoleerde leven — de cel
- De bijzondere plantensoorten
- Geslacht en soorten in het dierenrijk
- De boeken van de bijbel Voor alle vijf gebieden ligt nu een werkverslag voor: wat daarbij lukt, wat niet, en waaraan het ligt.
Alles wat wij hebben toegevoegd en niet bij Hegel staat, is met vierkante haken aangegeven.
De filosofie na Hegel, opnieuw geordend
De tak achter Hegels eigen geschiedenis van de filosofie had een gliedering, maar geen toewijzing: van de 542 hoofdstukken van de receptiegeschiedenis hingen er 142 aan één enkele knoop. Nu staat elk waar het hoort — of uitdrukkelijk nergens.
De drie takken heten Het gegevene, De verdenking en De terugkeer naar de grond. Elke faalt op zichzelf, en daaruit volgt de volgende: het positivisme kan zich niet positivistisch onderbouwen, en wie alles ontmaskert, ontmaskert ook zichzelf.
Een werkverslag zegt hoe wij geordend hebben en wat open blijft — bijvoorbeeld de levensfilosofie, waarvoor zich geen plaats vond die stand zou houden.
Twee excursen zijn voorbereid, voor vragen die een drieledige indeling niet verdraagt: de ideeëngeschiedenis-wortels van het fascisme en de Hegelianen in het nationaalsocialisme. De teksten daarover volgen.
De geschiedenis na Hegels dood
Hegels wereldgeschiedenis eindigt met de periode van het liberalisme — dus met zijn eigen heden. Wat daarna kwam, stond tot dusver als drie trefwoorden vermeld. Nu is het gegliederd:
Elk tijdperk heeft drie momenten, zo dicht als de Reformatie en niet dichter. Het laatste is opzettelijk leeg: Wat nog moet komen. Michelet waagde zich eraan de toekomst te beschrijven; zij is anders gekomen.
Een werkverslag zegt hoe wij geordend hebben en wat daaraan twijfelachtig blijft — vooral dat de drie antwoorden op 1914 naast elkaar staan, zonder gelijkwaardig te zijn.
Zes plaatsen verbinden deze geschiedenis met de filosofie na Hegel. De verwijzingen zeggen telkens van welke aard de verbinding is: hetzelfde onderwerp, anticipatie of tegenstelling. Want filosofie en geschiedenis komen niet overeen, en dat is bij Hegel zelf ook zo.
Wat nog komt
De vertaling in de overige twaalf talen. De commentaren, het glossarium, de receptiegeschiedenis en de personenpagina’s zijn tot dusver alleen in het Duits beschikbaar, sommige ook in het Engels.
Wie wil helpen met vertalen of een fout wil melden: de contactgegevens staan onder Info.
Oudere nieuwsberichten stonden tot augustus 2026 onder Wegen door de bijdragen en zijn daar verwijderd.