Carl Ludwig Michelet

Carl Ludwig Michelet (1801–1893) was medebezorger van Hegels werken, in het bijzonder van de natuurfilosofie, en actief lid van de Verein der Freunde des Verewigten. Politiek stond hij het verst links onder de centrumhegelianen; filosofisch bleef hij de hegeliaanse systematiek het trouwst.

Zijn vijfdelige System der Philosophie als exacter Wissenschaft (1876–1881) is de meest ambitieuze poging Hegels benadering voor de tweede helft van de negentiende eeuw te actualiseren. Hij behoudt de opbouw van logica, natuur en geest, maar integreert de vorderingen van de empirische wetenschappen — bij elektriciteit en magnetisme slaagt hij erin Oersted en Faraday op te nemen; Darwin kent hij nauwkeurig en tegenover diens afstamming stelt hij een ideële trapsgewijze orde.

Systematisch het meest gevolgrijk is dat bij hem de wereldgeschiedenis de afsluiting van het systeem vormt in plaats van de filosofie: de filosofie begrijpt niet alleen het verleden, maar oriënteert de toekomst. Zijn boek over de nageschiedenis ontwerpt een areopagus van de mensheid in Constantinopel, waarheen vijf continentale statenbonden afgevaardigden zenden — een vooruitloop op VN en EU —, voorspelt de verbroedering van de naties door spoorweg, stoomschip en telegraaf en bepleit het vrouwenkiesrecht. De visie verbindt profetische vooruitziendheid met een tijdgebonden eurocentrisme.

In de jaren 1860 probeerde hij met August von Cieszkowski een hegeliaanse renaissance: het tijdschrift Der Gedanke (1861–1884) en een filosofische vereniging in Berlijn. De poging bleef zonder uitwerking, maar toont zijn onwrikbare vasthouden aan de gedachte dat Hegels filosofie nog toekomst had.